Powiat Rzeszowski

Bolesław Wierzbiański – wybitny dziennikarz polonijny związany z powiatem rzeszowskim

Urodził się 16 listopada 1913 roku w Bachórzu, w dzisiejszym powiecie rzeszowskim, a ponad pół wieku później stworzył jedną z najważniejszych polskich gazet emigracyjnych. Bolesław Wierzbiański był dziennikarzem, publicystą, wydawcą i działaczem polonijnym, przez niemal trzydzieści lat kierującym nowojorskim „Nowym Dziennikiem”. Jego działalność wykraczała daleko poza dziennikarstwo – angażował się w życie polityczne emigracji, wspierał demokratyczną opozycję w PRL i pomagał Polakom przybywającym do Stanów Zjednoczonych. W 1999 roku został odznaczony Orderem Orła Białego.

Bolesław był najmłodszym z czterech synów Aleksandra Władysława Wierzbiańskiego (1867–1925), pochodzącego z Olejowa na Podolu pracownika kolei i naczelnika stacji w Bachórzu, oraz Filipiny z Onoferów (1872–1948). Najstarszy z braci, Marian (1902–1971), został później prawnikiem i działaczem harcerskim, Kazimierz (1904–1988) dziennikarzem, później związanym z Radiem Wolna Europa, natomiast Adam (1911–1949) wykonywał zawód prawnika. Losy rodziny zostały przypomniane w materiałach Szkoły Podstawowej w Bachórzu.

Przyszły twórca „Nowego Dziennika” kształcił się w Gimnazjum im. Jana Kochanowskiego w Krakowie. Już wtedy interesował się dziennikarstwem i działalnością wydawniczą. Założył szkolne pisemko „Głos”, w którym opublikował swój pierwszy artykuł. Pisał również do harcerskiego miesięcznika „Na Tropie”.

Wierzbiański był aktywnym harcerzem. W latach 1930–1933 pełnił funkcję drużynowego V Krakowskiej Drużyny Harcerskiej im. ks. Ignacego Skorupki. Po przeniesieniu się do Warszawy został zastępcą komisarza do spraw zagranicznych Związku Harcerstwa Polskiego, zajmując się między innymi kontaktami z polskimi środowiskami harcerskimi poza granicami kraju. Współpracował również z prasą harcerską.

W 1933 roku rozpoczął studia na Uniwersytecie Jagiellońskim, a następnie przeniósł się na Uniwersytet Warszawski, gdzie w 1938 roku ukończył studia prawnicze i ekonomiczne. W okresie studenckim redagował czasopismo „Życie Akademickie”, działał w Związku Polskiej Młodzieży Demokratycznej oraz angażował się w przedsięwzięcia Światowego Związku Polaków z Zagranicy, znanego jako „Światpol”. Przed wybuchem wojny współpracował z prasą i Polskim Radiem. Problematyka emigracyjna i kontakty z Polakami mieszkającymi poza krajem zajmowały go więc na długo przed opuszczeniem ojczyzny.

Po wybuchu II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku, Wierzbiański przedostał się przez Rumunię do Francji. Po jej klęsce w czerwcu 1940 roku znalazł się w Wielkiej Brytanii. W Londynie kontynuował pracę dziennikarską, współpracując z Polską Agencją Telegraficzną i brytyjską BBC. Zajmował się również przygotowywaniem informacji dla prasy zagranicznej. Uczestniczył w działalności emigracyjnych organizacji politycznych, a w 1944 roku znalazł się wśród współzałożycieli Polskiego Ruchu Wolnościowego „Niepodległość i Demokracja”.

W latach 1944–1947 był sekretarzem Związku Dziennikarzy RP na Obczyźnie, a od 1948 do 1956 roku pełnił funkcję jego prezesa. W 1956 roku przeniósł się do Stanów Zjednoczonych i osiadł w Nowym Jorku. Współpracował z Radiem Wolna Europa oraz Głosem Ameryki, przygotowując komentarze polityczne i analizy sytuacji międzynarodowej. W latach 1958–1965 prowadził również agencję informacyjną Foreign News Service, zajmującą się dostarczaniem materiałów o sprawach sowieckich oraz wydarzeniach w krajach Europy Środkowej i Wschodniej.

27 lutego 1971 roku ukazał się pierwszy numer „Nowego Dziennika – Polish Daily News”. Gazeta powstała z inicjatywy grupy polskich emigrantów, wśród których Wierzbiański był jedną z najważniejszych postaci. Obok niego w przedsięwzięcie zaangażowani byli między innymi Bolesław Łaszewski, Marian Święcicki i przedstawiciele polonijnego duchowieństwa. Pierwsza siedziba redakcji mieściła się przy 253 Washington Street w Jersey City, w stanie New Jersey. Dopiero w październiku 1976 roku gazeta przeniosła się na Manhattan w Nowym Jorku.

Pierwsze wydanie „Nowego Dziennika” liczyło dwanaście stron, kosztowało 15 centów i miało nakład około trzech tysięcy egzemplarzy. Gazeta szybko zdobywała czytelników, a w kolejnych latach jej nakład znacznie wzrósł. Wierzbiański był pierwszym redaktorem naczelnym pisma i kierował nim do 2000 roku. Wokół redakcji stopniowo powstało jedno z najważniejszych środowisk polskiej emigracji intelektualnej i politycznej w Stanach Zjednoczonych.

„Nowy Dziennik” informował o wydarzeniach w Polsce, Stanach Zjednoczonych i na świecie, przedstawiał życie amerykańskiej Polonii, publikował reportaże, felietony, komentarze polityczne i teksty literackie. Istotne miejsce zajmowała w nim problematyka niepodległościowa. Wierzbiański przywiązywał dużą wagę do tego, aby redakcja pozostawała otwarta na kolejne fale emigracji. Współpracowali z nią zarówno dziennikarze należący do pokolenia wojennego, jak i przybysze opuszczający Polskę w latach 70. i 80.

Redakcja „Nowego Dziennika” była miejscem spotkań polskich pisarzy, naukowców, polityków i działaczy emigracyjnych. Bywali tam między innymi Jan Nowak-Jeziorański, Ryszard Kapuściński i Janusz Głowacki. Wierzbiański pomagał przybyszom z Polski, ułatwiał im nawiązywanie kontaktów, a niekiedy także znalezienie zatrudnienia. Sam pozostawał aktywnym uczestnikiem życia publicznego. W latach 1980–1988 pełnił funkcję komisarza do spraw obrony praw człowieka przy władzach miasta Nowy Jork. Angażował się również w działalność Kongresu Polonii Amerykańskiej i innych organizacji polonijnych.

Jego zasługi zostały uhonorowane licznymi wyróżnieniami. W 1987 roku prezydent RP na uchodźstwie Kazimierz Sabbat nadał mu Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski. W 1990 roku Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich przyznało mu tytuł honorowego przewodniczącego. Dwa lata później minister spraw zagranicznych Krzysztof Skubiszewski uhonorował go dyplomem uznania za działalność na rzecz polskiej kultury. Otrzymał także nagrodę dziennikarską im. Bolesława Prusa. W 1994 roku został odznaczony Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Pięć lat później, w 1999 roku, otrzymał Order Orła Białego, najwyższe polskie odznaczenie państwowe.

Bolesław Wierzbiański zmarł 26 marca 2003 roku w Nowym Jorku, w wieku 89 lat. Jego prochy zostały złożone w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. W 2007 roku jego imię nadano Collegium Civitas Uniwersytetu Opolskiego. Redakcja stworzonego przez niego „Nowego Dziennika” kontynuuje działalność. Gazeta wychodzi w papierowej wersji jako tygodnik, funkcjonuje także jako popularny portal internetowy.

(s)

Fot.: Mariusz Kubik, http://www.mariuszkubik.pl

Exit mobile version