Trzcianie w Powiecie Rzeszowskim zachował się XIX-wieczny dwór rodziny Christianich, otoczony dawnym parkiem i zabudowaniami należącymi niegdyś do zespołu folwarcznego. Najbardziej charakterystycznym elementem rezydencji są cztery terakotowe figury greckich muz – Kaliope, Klio, Melpomeny i Terpsychory – umieszczone na elewacji podczas przebudowy z początku XX wieku. W 2025 roku zostały poddane konserwacji przez Powiat Rzeszowski. Dwór znajduje się dziś na terenie Zespołu Szkół Techniczno-Weterynaryjnych.
Dzisiejszy budynek nie jest pierwszą siedzibą ziemiańską stojącą w tym miejscu. Trzciana przez stulecia była częścią większych dóbr ziemskich i przechodziła w ręce kolejnych właścicieli. Narodowy Instytut Dziedzictwa wymienia wśród nich m.in. Sopichowskich i Potockich. Przed pojawieniem się rodziny Christianich funkcjonował tu drewniany dwór oraz folwark.
Istnieją rozbieżności co do dokładnego roku przejęcia majątku przez Christianich. NID podaje rok 1846, historia miejscowej parafii wskazuje 1842, natomiast materiały szkolne odnotowują Jana Christianiego jako właściciela Trzciany w 1844 roku. Pewne jest natomiast, że rodzina była już związana z Trzcianą w pierwszej połowie lat 40. XIX wieku. W chwili przejmowania majątku przez Christianich na terenie parku stał jeszcze starszy drewniany dwór. Nowi właściciele zdecydowali się na budowę znacznie bardziej reprezentacyjnej, murowanej siedziby.
Na mapie katastralnej z 1849 roku widoczny jest jeszcze drewniany dwór, ale obok niego zaznaczono już prostokątny murowany budynek pozostający w budowie. Zaktualizowana mapa z 1862 roku pokazuje już rozwinięty plan nowej rezydencji. NID określa obecny dwór jako budowlę wzniesioną w drugiej połowie XIX wieku, a zasadniczy etap jej powstania umieszcza w trzeciej ćwierci stulecia i wiąże z Teodorem Christianim.
Architektura rezydencji w Trzcianie odbiega od stereotypowego obrazu polskiego dworu z regularną fasadą i kolumnowym gankiem. Budynek nawiązuje do tradycji nieregularnej willi włoskiej. Dwór stoi pośrodku parku. Jego bryłę tworzą dwa zasadnicze, ustawione względem siebie prostopadle człony. Główna część jest piętrowa, boczna natomiast parterowa z niskim poddaszem. Od południa bryłę urozmaicają dwa ryzality oraz umieszczona między nimi loggia na piętrze. Budynek wzniesiono z cegły i otynkowano, a dachy pokrywa obecnie blacha. Najbardziej reprezentacyjnie prezentuje się frontowa część dworu. Piętrowy człon ma pięć osi, a wejście zaakcentowano dwiema parami filarów. Nad nimi, pomiędzy półkoliście zamkniętymi oknami piętra, znajdują się cztery figury, które stały się najbardziej rozpoznawalną dekoracją całego zabytku.
Obecny wygląd dworu jest w dużym stopniu rezultatem przebudowy przeprowadzonej przez Henryka Christnianiego w latach 1910–1914. Wtedy wzbogacono jego dekorację architektoniczną i na cokołach fasady ustawiono cztery posągi będące personifikacjami sztuk. To greckie muzy. Kaliope patronowała poezji epickiej, Klio historii, Melpomena tragedii, a Terpsychora tańcowi i pieśni chóralnej. Figury wykonano z terakoty.
Sam park swą historią sięga XVIII wieku. Współczesny układ został jednak mocno przekształcony przez powojenne nasadzenia i inwestycje związane z funkcjonowaniem szkoły. Wśród rosnących tu drzew wymienia m.in. dęby szypułkowe, lipy drobnolistne i szerokolistne oraz rzadziej spotykane okazy dębu wielkolistnego i piramidalnej formy dębu szypułkowego.
Christiani pozostali właścicielami dworu do 1944 roku, kiedy w ramach reformy rolnej ziemię rozparcelowano, a dawna siedziba właścicieli otrzymała zupełnie nową funkcję. Początkowo w dworze mieściła się świetlica „Samopomocy Chłopskiej”. W 1945 roku zespół przeznaczono jednak na potrzeby powstającej szkoły rolniczej. 11 marca tegoż roku Powiatowy Urząd Ziemski wydał decyzję dotyczącą powstania Gminnej Szkoły Rolniczej Męskiej, a latem prowadzono formalne przekazywanie budynków i gruntów. 11 sierpnia 1945 roku jest przyjmowana jako oficjalny początek funkcjonowania szkoły.
Początkowo sale lekcyjne mieściły się właśnie w dawnym dworze. Później wykonano remont przystosowujący obiekt do potrzeb szkoły: parter podzielono na sale lekcyjne, a na piętrze urządzono internat i mieszkania. Inne budynki zespołu wykorzystywano jako magazyny, internat oraz zaplecze gospodarcze. Nowa funkcja wymagała kolejnych adaptacji. W latach 70. XX wieku przeprowadzono kapitalny remont dworu. Założono izolację przeciwwilgociową, wymieniono okna, ponownie podzielono część wnętrz, a drewnianą klatkę schodową zastąpiono betonową. Zabudowano również przeszkloną drewnianą werandę na parterze.
W latach 80. wymieniano fragmenty więźby dachowej, wykonywano nową stolarkę okienną i odświeżano elewacje. W wyniku kolejnych adaptacji pierwotny układ wnętrza dworu został w dużej mierze zatarty. Zmienił się także park. Na jego terenie pojawiły się obiekty szkolne, boiska, korty i nowe ciągi komunikacyjne. Pomimo tych ingerencji dwór nadal stoi w otoczeniu zieleni i pozostaje najważniejszym historycznym elementem dawnego założenia. W ostatnich latach podjęto działania mające zabezpieczyć najbardziej charakterystyczną dekorację zabytku.
W 2025 roku Powiat Rzeszowski przeprowadził konserwację czterech terakotowych rzeźb z elewacji wschodniej dworu: Kaliope, Klio, Melpomeny i Terpsychory. Figury zostały zdemontowane. Konserwatorzy usunęli zabrudzenia i nawarstwienia, uzupełnili drobne ubytki, wykonali scalenia kolorystyczne oraz impregnację zabezpieczającą. Koszt prac wyniósł 51 797 zł, z czego 25 tys. zł stanowiło wsparcie Województwa Podkarpackiego, a 26 797 zł wkład własny Powiatu Rzeszowskiego.
(s)