Mieszkańcy Rzeszowa i Powiatu Rzeszowskiego uczcili 82. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, oddając hołd jego uczestnikom i ofiarom. W uroczystościach w stolicy regionu wzięła udział delegacja Powiatu Rzeszowskiego na czele ze starostą rzeszowskim Krzysztofem Jaroszem. O godzinie 17.00 – w godzinę „W” – zabrzmiały syreny, a zgromadzeni oddali hołd powstańcom, którzy 1 sierpnia 1944 roku stanęli do nierównej walki z niemieckim okupantem.
Rzeszowskie obchody rozpoczęły się 1 sierpnia 2026 r. w południe mszą świętą w kościele pw. Świętego Krzyża przy ulicy 3 Maja. Nabożeństwo odprawiono w intencji Powstańców Warszawskich oraz pomordowanej ludności cywilnej stolicy. Główna część uroczystości odbyła się o godzinie 17.00 przed Pomnikiem Pamięci Żołnierzy Armii Krajowej Podokręgu „Rzeszów”. Wzięli w niej udział przedstawiciele władz państwowych i samorządowych, służb mundurowych, organizacji społecznych, poczty sztandarowe oraz mieszkańcy Rzeszowa i okolicznych miejscowości.
Podczas uroczystego apelu wygłoszono okolicznościowe przemówienia i odmówiono modlitwę. Odczytano również Apel Pamięci, po którym oddano salwę honorową. Przedstawiciele instytucji, organizacji i samorządów złożyli pod pomnikiem wieńce i wiązanki kwiatów. Oficjalną część obchodów zakończyło odegranie melodii „Śpij, Kolego” oraz Pieśni Reprezentacyjnej Wojska Polskiego.
Kwiaty złożyła także delegacja Powiatu Rzeszowskiego na czele ze starostą rzeszowskim Krzysztofem Jaroszem, wicestarostą Jerzym Bednarzem oraz radnymi Iwoną Janowską i Zbigniewem Syczem. Przedstawiciele Powiatu Rzeszowskiego oddali hołd uczestnikom Powstania Warszawskiego oraz wszystkim żołnierzom Polskiego Państwa Podziemnego walczącym o wolność ojczyzny.
Po zakończeniu oficjalnych uroczystości uczestnicy przenieśli się na plac przed Fontanną Multimedialną. O godzinie 18.00 rozpoczął się tam koncert połączony ze wspólnym śpiewaniem pieśni patriotycznych, powstańczych i wojskowych. Wystąpiły połączone chóry, orkiestra oraz soliści pod kierownictwem prof. Anny Marek-Kamińskiej.
Koncert poprowadził dr hab. Dariusz Iwaneczko, dyrektor Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie. Wystąpili Orkiestra ArtEnsemble Resovia, Chór Służb Mundurowych z Rzeszowa, Chór Męski Gloria z Wysokiej Głogowskiej, Chór Alba Cantans z Rzeszowa, Chór Lumen z Przeworska i Chór Veritas z Nowosielec. Partie solowe wykonali Ewa Siembida-Jachym oraz Kacper Bator. Aranżacje muzyczne przygotował Tomasz Jachym.
W programie znalazły się m.in.: „Warszawianka”, „Pałacyk Michla”, „Serce w plecaku”, „Modlitwa obozowa”, „Czerwone maki”, „O chłopakach z AK”, „Mała dziewczynka z AK”, „Marsz Pierwszej Dywizji Pancernej”, „Karpacka Brygada”, „Sierpień”, „Polska Podziemna”, „Siekiera, motyka” oraz „Warszawskie dzieci”.
63 dni walki
Powstanie Warszawskie rozpoczęło się 1 sierpnia 1944 roku o godzinie 17.00. Jego celem było wyzwolenie stolicy spod niemieckiej okupacji przed wkroczeniem Armii Czerwonej. Planowane początkowo na kilka dni, trwało 63 dni i zakończyło się kapitulacją 2 października 1944 roku. Układ o zaprzestaniu działań wojennych podpisano w nocy z 2 na 3 października.
Do walki przystąpili przede wszystkim żołnierze Armii Krajowej, wspierani przez przedstawicieli innych formacji konspiracyjnych oraz mieszkańców Warszawy. Powstańcy dysponowali niewielkimi zasobami broni i amunicji, walcząc przeciwko znacznie lepiej uzbrojonym oddziałom niemieckim. W czasie walk zginęło około 16–18 tysięcy żołnierzy polskiego podziemia. Liczbę ofiar wśród ludności cywilnej szacuje się na 150–180 tysięcy. Po kapitulacji Niemcy wypędzili mieszkańców i przystąpili do systematycznego niszczenia zabudowy Warszawy.
Z Rzeszowszczyzny na pomoc Warszawie
Wybuch Powstania Warszawskiego zbiegł się z końcowym etapem akcji „Burza” na Rzeszowszczyźnie. W ostatnich dniach lipca 1944 roku oddziały Armii Krajowej występowały przeciwko wycofującym się Niemcom i próbowały obejmować kontrolę nad miejscowościami zajmowanymi następnie przez Armię Czerwoną. Kulminacyjnym momentem tych działań było wyparcie Niemców z Rzeszowa 2 sierpnia.
14 sierpnia 1944 roku komendant główny Armii Krajowej gen. Tadeusz „Bór” Komorowski wydał rozkaz, aby dobrze uzbrojone oddziały AK ruszyły na pomoc walczącej Warszawie. Rozkaz przekazano otwartym kanałem łączności i docierał do poszczególnych okręgów m.in. za pośrednictwem polskiej sekcji BBC.
Komendant Podokręgu AK Rzeszów polecił sformować w każdym inspektoracie oddział w sile kompanii. Jednostki te miały być dobrze uzbrojone, zwłaszcza w broń maszynową, odpowiednio wyekwipowane i przygotowane do walk ulicznych. W kierunku Warszawy wyruszyły oddziały z inspektoratów rzeszowskiego, mieleckiego i przemyskiego.
Sytuacja była jednak niezwykle trudna. Ofensywa Armii Czerwonej przecięła teren Okręgu Krakowskiego AK, do którego należała Rzeszowszczyzna. Znaczna część oddziałów znalazła się po sowieckiej stronie frontu. Jednocześnie NKWD przystępowało do rozbrajania i likwidowania ujawnionych struktur Armii Krajowej.
Oddział Inspektoratu Rzeszów, dowodzony przez kpt. Mieczysława Chendyńskiego „Józefa”, został otoczony przez oddziały NKWD w rejonie Sokołowa Małopolskiego. Część żołnierzy rozbrojono, innym udało się rozproszyć i uniknąć zatrzymania. Kpt. Chendyński został aresztowany, a następnie zesłany do łagru w Borowiczach. Żołnierzy, którym nie udało się zbiec, przymusowo wcielano do armii Berlinga.
Oddział z Inspektoratu Mielec, dowodzony przez por. Kazimierza Bogacza „Bławata”, dotarł w okolice Annopola, ale po kilku dniach marszu zawrócił. Z dalszego marszu zrezygnowała również jednostka Inspektoratu Przemyśl dowodzona przez rtm. Tadeusza Strugalskiego „Kosa”.
Żadnemu zwartemu oddziałowi Armii Krajowej z terenów obecnego Podkarpacia nie udało się dotrzeć do walczącej Warszawy. Część niedoszłych uczestników odsieczy została zdemobilizowana, inni po wkroczeniu Sowietów ponownie znaleźli się w konspiracji.
Obecność delegacji Powiatu Rzeszowskiego podczas rocznicowych obchodów była wyrazem szacunku dla uczestników Powstania Warszawskiego oraz troski o pielęgnowanie pamięci historycznej i patriotycznych tradycji wśród mieszkańców regionu.
(s)
